"Het Garnizoen", vorm en inhoud voor het vestingverhaal

Waag Society uit Amsterdam is een mooie club, ze werken voor ons aan de beleving van de geschiedenis van de vesting en vanmorgen kreeg ik het eindrapport van driekwart jaar onderzoek, brainstormen, veel koffie, fact-finding bij de buren en veel heen en weer gooien van gedachten en ideeën.



Hoe maak je nu het dagelijks leven in zo'n gezapig garnizoensstadje als Naarden in 1900 beleefbaar, boeiend en ook reflectief voor je bezoekers? Er gebeurde immers niks in die fin die siècle periode?!
Niets is minder waar als je de artikelen leest die historicus Corstiaan Prince voor de experience schrijft, na maanden research in uiteenlopende archieven en bronnen. Het borrelt en bruist onder dat ogenschijnlijk zo vredige en gezapige oppervlak van Naarden. Sociale onrust tussen de rangen en standen, tussen burger en militair; wrijving tussen religie en socialisme, tussen burgerlijkheid en drank; vernieuwingsdrang bij jonge officieren en behoudzucht bij de oudere sergeanten. Gooi daar nog eens een bezoekje van heldhaftige Boeren uit Zuid-Afrika tegenaan, onze 'neven' die dapper standhouden tegen de macht van het Britse Rijk, en je krijgt een gistende mix die van alle kanten bruikbaar is voor een Vesting-beleving in het museum.
We zijn net honderd jaar verder in de tijd, toch lijkt de afstand tot het huidige leven bijna onvoorstelbaar groot en is het nu net de kunst die afstand voor het publiek beleefbaar, inzichtelijk en begrijpelijk te maken. De verwondering over de toen zo alledaagse zaken die nu zo gewoon zijn en ook andersom zet (naar ik hoop) de bezoeker aan het denken. In mijn ogen is het mooie van geschiedenis dat het je perspectief op je eigen leven kan geven. Daar is het verhaal van een gewoon stadje, met gewone mensen in een heel gewoon, rustig jaar, uitstekend geschikt voor.

En laat Waag nou net de partij zijn die daar met verve mee aan de slag is gegaan. De combinatie van zo'n inhoudelijk scenario met vormgeving en interactieve elementen die aansluiten bij de monumentale vestingelementen als kazernes, remises, kazematten en poternes, geeft het vertrouwen dat we niet alleen een mooi nieuw Vestingmuseum kunnen neerzetten, maar ook een museum dat op een leuke en spannende manier inhoud kan geven aan het museumbezoek.
De vesting Naarden is het waard bewaard te worden en dat kan pas als je het verhaal van dit enorme monument, met die wonderlijke vormen en onderdelen, hebt leren kennen.

Experience, beleven, meemaken: de mantra's van het moderne museum

Deze weken staan in het teken van de mantra's van het museum van dit moment: meemaken, beleven, de experience. Gewoon door een museum lopen en naar de spullen ('objecten' in museumtaal) kijken die in vitrines staan is niet genoeg meer, hoewel de werkelijk iconische objecten in de wereld nog zonder 'beleving' lijken te kunnen.
Voor erfgoed zoals de Vesting Naarden en andere forten, maar ook voor musea zoals het Spoorwegmuseum, het Instituut voor Beeld en Geluid en in Engeland bijvoorbeeld het Jorvik Viking Centre in York


Afgelopen donderdag was ik gevraagd mee te kijken en te denken in de herontwikkeling van Fort Kijkduin in Huisduinen, bij Den Helder. Zo'n 15 jaar geleden is het fort gerestaureerd en ingericht als zee-aquarium en museum, met bovenop (onder de dakconstructie die refereert aan de beschermende zandlaag die de Duitsers erop hadden aangebracht) een restaurant. Begin jaren '90 werkte die combinatie goed en kwamen er zo'n 100.000 bezoekers, nu is het wat shabby en de brasserie van weleer (in de sfeer van Napoleon) is een wokrestaurant geworden.
Het fort is niet heel indrukwekkend, deels door het al genoemde dak, deels ook door de verzonken positie op het duin. Maar eenmaal binnen in het restaurant is het uitzicht overweldigend! Aan de zeekant zie je weer, wind en wolken boven de Razende Bol en wat verder weg Texel. Noordelijk Den Helder met scheepsbewegingen. Naar het zuiden lopen de duinen weg naar Petten en aan de landkant een mooi duingebied richting Schagen en het IJsselmeer. Het is alsof je in een levend en bewegend Panorama Mesdag staat.

Het is nog een historische plek ook, in augustus 1673 versloeg Michiel de Ruyter precies bij Kijkduin de gecombineerde Frans-Engelse vloot waarmee hij een invasie van de Republiek voorkwam en het voortbestaan van het land veilig stelde. In 1799 vond bij Callantsoog een Brits-Russische invasie plaats waarbij men Den Helder zonder tegenstand wist te veroveren. Om dit te verhinderen liet Napoleon bij Kijkduin het fort bouwen.
Al pratend over wat je met het fort kan en zou moeten doen, was het weer het toevoegen van elementen aan de al aanwezige indrukken van zeegezichten, landschap, weer en wind met projecties, geluid en misschien de geur van kruitdamp. We willen toch blijkbaar betekenis toevoegen aan wat er is.

Vanmiddag in het eigen museum ook weer gezien hoe zo'n levend museum toch blijkbaar de bezoeker aanspreekt. Vandaag was "De Grote Parade", een levend overzicht van militaire geschiedenis door de eeuwen heen, met mannen van Napoleon, schutters uit de Pruikentijd (zo 1792), een kapitein der artillerie van 1823 en de kanonniers van het Naardense 2e regiment Vestingartillerie. WOII werd ingevuld door de mensen van Keep Them Rolling met GMC trucks, Dodges en Jeeps en een wervingsonderofficier van de Landmacht vertegenwoordigde de moderne soldaat. Overal zie je bezoekers in gesprek met die ouwe soldaten. Dat dit werkt is duidelijk, maar hoe breng je het museum tot leven als deze re-enactors er niet zijn?

Ik ben dan ook benieuwd naar de brainstorm van aanstaande maandag, wanneer we met Waag Society geen praten over hoe en met welke technieken we het nieuwe Vestingmuseum beleefbaar kunnen maken voor de bezoeker. Een "museale meemaking" heb ik het al genoemd, om maar niet de woorden 'experience' en 'beleving' te hoeven gebruiken ;-)

Je ontkomt er bijna niet aan, hoe wil je anders de gebouwen in zo'n vesting uitleggen aan de bezoekers? En overal bordjes bij hangen is nu ook niet bepaald een fraai gezicht. Het is een glibberig pad dat we nog lang niet afgelopen zijn.

En hoewel het niks met het museum te maken heeft, kan ik het toch niet laten om hier wat te zeggen over mijn eigen experience die ik in november ga beleven! Al heel lang ben ik benieuwd naar het leven van de zeeman van weleer (dat krijg je ervan als je maritiem historicus bent), hoe dat nou was, weken op zee, met slecht weer, slecht voedsel en een tirannieke kapitein. Die laatste hoop ik niet mee te maken, maar het slechte weer en de weken op zee wel als ik 31 oktober aanmonster op de bark Europa


De ultieme experience (voor mij dan), 28 dagen op zee, van Salvador Brazilië naar Ushuaia op Vuurland, alleen maar zeemijlen maken op de Atlantische Oceaan. Als dat me niet leert hoe het is om te "ervaren met erfgoed" (want dat is de Europa toch ook), dan weet ik het niet meer.