Never waste a good crisis

Een gevleugelde uitspraak van de Amerikaanse econoom Milton Friedman en zeer van toepassing op het culturele veld dezer dagen.
Helemaal compleet is de quote als volgt: "Only a crisis, real or perceived, produces real change. When that crisis occurs, the actions that are taken depend on the ideas that are lying around. That, I believe, is our basic function: to develop alternatives to existing policies, to keep them alive and available until the politically impossible becomes politically inevitable".

Dat is een gedachte die momenteel regelmatig door mijn hoofd speelt. Is er nu (al) een crisis in/bij/met het museum? Een economische en politieke crisis zeker...... Of is dat ook ingebeeld? De economie lijkt weer aan te trekken en de politieke crisis.... er vinden nog geen straatgevechten plaats in Den Haag.
Maar echt of ingebeeld, het gevoel van crisis is er wel degelijk en dus lijkt daar het moment om Friedman te volgen in zijn stelling en nu plannen te ontwikkelen die bij het uitbreken van de crisis gebruikt kunnen worden.
Voor het Vestingmuseum wil dat zeggen het vinden van alternatieve inkomstenbronnen voor (een deel van) de gemeentelijke subsidie, het ontwikkelen van een geheel andere kijk op het fenomeen 'museum' in een vestingstad als Naarden en een andere benadering van de toeristische markt.


En gek genoeg is dat nog leuk om te doen ook! Althans, het bedenken van die alternatieven. Ze moeten uitvoeren is weer een ander verhaal, daar zijn we (nog) niet aan toe.

Waar denken we aan? Je moet wel bij het hart van je museumideaal blijven: het tonen, uitleggen en beleven van een vesting. Naast verbeteren van bestaande producten, kan je nieuwe producten bedenken en slimmer gaan werken.
Zo kan je de bestaande museumactiviteiten extra lading en beleving meegeven met nieuwe media (QR codes, Layar, Augmented Reality en dergelijke), kan je nieuwe toeristische museum- of vestingbelevingen opzetten (steppen rond de vesting bijvoorbeeld), nieuwe gerelateerde producten aan het museum of de vesting koppelen (een vestingbierbrouwerij?), strategische samenwerkingsvormen zoeken (welke Hogeschool wil een eigen museum als leerwerkbedrijf?) en nieuwe markten aanboren (hoe krijg je de buitenlandse toerist naar Naarden?).

Nu is de tijd om die plannen te maken en we zijn er al mee begonnen. Komende weken vinden meerdere verkenningen en gesprekken op deze gebieden plaats.
BOGLUP (de verhuizing en heroriëntatie van het Vestingmuseum) blijft het hart van het Vestingmuseum, maar wat we de komende jaren rond dat nieuwe museum zien ontstaan is een boeiende ontdekkingsreis.

Meedenken zet aan tot gedachten

Wat hebben we toch veel forten in Nederland, het moeten er alles bij elkaar wel honderden zijn. Zo ook in de Stelling van Den Helder. Een verdedigingslinie rond de belangrijkste marinehaven van het land, aangelegd vanaf het einde van de 18e eeuw en doorontwikkeld tot aan de Eerste Wereldoorlog.
Al dat erfgoed ligt dan eind 20e eeuw onbeheerd en liefdeloos in het land, wie doet er wat mee? Vanaf 1989 is dat de Stichting Stelling Den Helder en die maken dan nu ook volop plannen om goede bestemmingen voor de forten te vinden.
Naast de bestuurders en projectleider zijn ook enkele ervaringsdeskundigen uit de museumwereld en het erfgoedveld gevraagd mee te denken en zo zaten we afgelopen woensdag voor de derde maal bijeen om ons daarover te buigen.
Na anderhalf uur vergaderen (in de bomvrije vergaderruimte van het Vestingmuseum) liepen we om de zinnen te verzetten even een rondje door de kazematten van het museum. Daar ontstond veel discussie over de tentoonstelling, niet dat men die slecht vond, in tegendeel, wel dat hij de aandacht behoorlijk wegtrok van het gebouw en de originele 17e eeuwse gangen.
Gek genoeg kwam als één van de sterke punten van dit soort gebouwen naar voren dat ze leeg en ruïneus zouden moeten zijn, hoe meer spullen je erin stopt, hoe meer sjeu en sfeer eraf gaat! Het mooiste vond men dan ook de luistergang, een 65 meter lange doodlopende gang, alleen verlicht met wat blauwe uplights en voorzien van een indringende soundscape.
Heel terecht werd mij dan ook de vraag gesteld waarom we in 2007 - 2009 het hele museum hebben heringericht met een nieuwe vaste tentoonstelling? Was het niet beter geweest het juist helemaal leeg te halen en de 17e eeuwse situatie te herstellen?
En als je de foto's van lege forten bekijkt snap je die vraag wel, de spanning hangt daar bijna letterlijk in de lucht.
Als we in februari weer teruggaan naar Den Helder en ook een aantal van de andere forten gaan bekijken (Dirks Admiraal, Westoever, Harssens) ben ik met die wetenschap benieuwd naar mijn bezoekervaring.
Als je als bezoeker in maart in Naarden komt en de boel is leeg, dan weet je waar die gedachten vandaan zijn gekomen.

Foto's: Paul Dijkstra