De onrendabelen, in musea?

Vorige week de verontrustende documentaire "De Onrendabelen" van Marcel van Dam gezien en afgelopen vrijdag het vervolg in de uitzending "Eigen schuld, dikke bult" met Paul Witteman en een viertal deskundigen op het gebied van (sociale) bekwaamheden, hersenontwikkeling en werk & inkomen.

Verontrustend omdat ik me blijkbaar onvoldoende realiseerde dat er zoveel mensen buiten de boot vallen. En niet alleen buiten de boot van werk, ook buiten de boot van meetellen voor de samenleving. Verontrustend ook omdat ik vanuit het museum weet dat er veel werkzaamheden zijn die 'de Onrendabelen' voor ons museum zouden kunnen uitvoeren en waarschijnlijk ook voor veel andere cultureel- en sociaal-maatschappelijke instellingen.

Bij het weer functioneel maken van monumenten die ongeschikt of te kwetsbaar zijn voor normaal economisch gebruik (zoals de vestingwerken van Naarden)is een mooie term in gebruik: maatschappelijk rendement.
Daarmee bedoelen we dat de investeringen die het Rijk jaarlijks in onderhoud en beheer van bijvoorbeeld Naarden Vesting steekt niet in geldelijke opbrengsten (huur) terugkeren, maar wel in schoonheid, cultuurbehoud en cultuurbeleving voor bezoekers aan de vesting. De belastingbetaler krijgt dat maatschappelijk rendement terug voor zijn belastingeuro's.

Dat principe zouden we ook van toepassing kunnen verklaren op de problematiek van 'de Onrendabelen'. Zoals een van de experts in het programma van Paul Witteman al aangaf, vroeger liepen er in bedrijven en instellingen een aantal mensen rond om koffie rond te brengen, de post, kopieerwerk te doen, kleine klusjes en nog zo wat van die dingen die het werk gemakkelijker en soepeler maken. Deze mensen dragen in economisch rendement niet direct bij aan het resultaat van een bedrijf, hun rendement zit in werkplezier, zowel van henzelf als van andere medewerkers, saamhorigheid en een gevoel van meedoen in de samenleving.
Bovendien vraag ik me af of de geringe extra kosten die 'de onrendabelen' met zich meebrengen als ze betaald kunnen gaan werken, niet terugverdiend worden op andere terreinen. Een geringer beroep op de gezondheidszorg bijvoorbeeld, een mens die zich nuttig en gewenst voelt is immers minder vaak en minder ingrijpend ziek. En ook door een lager beroep op sociale voorzieningen en diensten.
De meerkosten van een extra bedrag bovenop de hoogte van een uitkering is dan snel terugverdiend lijkt me.
Helaas zijn al deze functies verdwenen uit bedrijven en instellingen vanwege efficiency maatregelen. Toen ik bij het Luchtmachtmuseum werkte in de jaren '90 bestond dit nog wel. Een aantal militairen mocht de laatste jaren voor het functioneel-leeftijd-ontslag en na een reorganisatie waarin hun baan was verdwenen, uitdienen in het museum, een prima maatregel die het gevoel van eigenwaarde van de betrokkenen zeker goed deed, een soort bedankje voor jaren trouwe dienst vormde en menigmaal niets afdeed aan het enthousiasme en de inzet van die medewerkers. Integendeel, velen bloeiden weer op en vonden hun plek in een geheel andere functie dan welke ze jarenlang uitgeoefend hadden. Ik vraag me overigens af hoe dat beeld er nu binnen de Krijgsmacht uitziet.

Zou de museumwereld niet een sector kunnen zijn die 'de Onrendabelen' rendement gaat laten opleveren? Maatschappelijk rendement dan wel. Als 'maatschappelijk rendabelen', mensen die in het economisch verkeer wellicht niet meekunnen, maar die zich op andere vlakken en vakken prima zouden kunnen ontplooien, zowel tot (werk)plezier van henzelf als in hun bijdrage aan onze samenleving.

De Resolutie van Middelburg zoals met enthousiasme ontvangen tijdens het jaarlijkse Museumcongres, spreekt over "De Nederlandse musea gaan proactief de gemeenschap en de politiek benaderen om, vanuit onze kerntaken en met respect
voor onze authenticiteit, plannen en programma’s te ontwikkelen ter ondersteuning van sociaal-maatschappelijke opdrachten en projecten"
Daar sluit een visie op hoe musea samen met de zwakkeren in de samenleving erfgoed kunnen beheren goed aan. En mooi genoeg niet alleen vanuit eenrichtingverkeer van een vorm van hulpverlening, nee vanuit wederkerigheid die ook inzet van de andere kant vraagt, inzet op een verantwoord niveau en in een passend tempo.

Musea, museumvereniging, overheid, sla de handen ineen en kijk of we samen met 'de Onrendabelen' voor maatschappelijk rendement kunnen zorgen.