De figuurlijke vesting

Gisteravond vond de opening van de World Press Photo tentoonstelling in de Grote Kerk van Naarden plaats. Naast het tweejaarlijkse Foto Festival Naarden is de expositie van de World Press Photo een tweede uiting binnen het thema "Naarden, Fotostad". Sprekers als Pieter Broertjes (Volkskrant), Martin Trampe (Canon Nederland) en Sacha de Boer (die als fotografe de expositie opende) hadden het over de bedreigingen waaronder de fotojournalistiek tegenwoordig werkt: minder geld vanuit de gedrukte media en oprukkende amateurs die met hun mobieltje actueel nieuws vastleggen en deze beelden tegen geringe kosten bij de media aanbieden.
Fotojournalistiek en een vrije pers zijn belangrijke mechanismen in een democratie en het dus waard beschermd te worden.
Dat zette mij aan het denken over de positie van Naarden als vestingstad. De vesting in letterlijke zin heeft al zo'n twee eeuwen afgedaan. In 1813-1814 hebben de vestingwerken van Naarden voor het laatst actief dienst gedaan. Weliswaar gebruikt door de Franse troepen van Napoleon die de Hollanders buiten wilde houden, maar er was toch een zwaar en langdurig beleg voor nodig om hen de stad uit te krijgen. Gelukkig is de vesting tijdens de Eerste of Tweede Wereldoorlog niet meer in actie geweest. Er was dan waarschijnlijk weinig van over gebleven!
Toch zou je kunnen zeggen dat de functie van de vesting als verdedigingsmiddel tegen bedreigingen nog niet helemaal hoeft te verdwijnen. In de loop der eeuwen zie je dat bescherming en veredediging van lokaal (motteburcht, kasteel) naar regionaal (vestingsteden, linies), landelijk (een Grebbelinie of de Nieuwe Hollandse Waterlinie) en zelfs continentaal is gegaan (de Duitse Atlantikwall die van Noorwegen tot de Spaanse grens Europa moest beschermen). Vandaag de dag is de fysieke functie van deze verdedigingswerken overgenomen door virtuele linies. IT-systemen, irisscans, paspoorten met RFID chips, CCTV systemen en dergelijke moeten ons beschermen tegen criminaliteit en terrorisme. Bescherming is het fysieke ontstegen.

Voor het niet-fysieke is bescherming echter onverminderd belangrijk. Naarden verenigd meerdere onderwerpen binnen de wallen die samen symbool kunnen staan voor bescherming door de "figuurlijke vesting": Comenius en het Comeniusmuseum staan voor verspreiding van kennis, voor bescherming tegen onwetendheid; het Vestingmuseum brengt het verhaal van de fysieke bescherming van burgers en het land maar ook dat van de bescherming van monumenten en gebouwd erfgoed; Naarden Fotostad staat voor het vrije beeld, het verhaal dat een goede persfoto kan vertellen en de kracht van de vrije pers. Samen maken deze onderwerpen Naarden tot een figuurlijke vesting. De vesting waar het vrije woord, het vrije beeld en de bescherming van erfgoed centraal staan.
Met dat thema kan Naarden zich onderscheiden en profileren, naar de buitenwereld, van bezoekers tot bedrijven en van politiek tot media.