Copacabana, fort(en) in Rio de Janeiro

Copacabana, niet meteen een naam waarbij je denkt aan een fort. Copacabana, dat is een wereldberoemd strand in exotisch Rio de Janeiro, gebronsde mensen, strings, zon, caparina's. Maar geen kanonnen, beton, staal, pantserdoorborende granaten. En toch, en toch. Het Fort aan de Copacabana is misschien wel het best bezochte fort ter wereld. 1.000.000 bezoekers per jaar! De derde, soms zelfs tweede toeristische attractie van Rio de Janeiro, na de Corcovado (het Jezusbeeld) en de Pao du Sucre (de Suikerbroodberg).

Eind oktober 2012 kreeg ik de kans dit unieke fort te bezoeken tijdens het 8e seminar van de "Citades Fortificade" in Rio de Janeiro. Samen met Oscar Hefting van de New Holland Foundation, was ik uitgenodigd om daar te spreken. Oscar hield zijn lezing over de Nederlandse forten op de kust van Brazilië die daar in de 17e eeuw zijn gebouwd. Ik sprak over het hergebruik van forten en vestingsteden in de Hollandse Waterlinie en Stelling van Amsterdam. De organisatie was in handen van de Exércitio Brasileiro, het Braziliaanse leger, waar naast puur militaire afdelingen en divisies ook een historische divisie hangt. Deze divisie, de DPHCEX (onder bevel van Lt-Gen Eduardo Jose Barbosa) omvat een 40-tal forten, de historische dienst, de archieven en afdelingen voor conservering, restauratie en beheer van het erfgoed.

Het seminar was dan ook goed georganiseerd, met simultaanvertalingen, prima zaal voor de lezingen en discussie, boeiende sprekers (en een paar wat minder boeiend moet ik toegeven) en prachtige bezoeken aan vijf van de 10 forten in de regio rond Rio de Janeiro. Het werd me al snel duidelijk dat men in Brazilië meer dan voldoende geld heeft om al die forten (zo'n 100 over het hele land verspreid) te beheren, restaureren en onderhouden. Maar om ere dan vervolgens iets mee te doen in de zin van herbestemming en nieuw gebruik, daar was men nog niet echt mee bezig. Op Fort Leme deed men wat aan buurt-activiteiten, spinning, danssessies, fitness op het fort, maar niet echt voor een breed publiek. Na afloop van mijn lezing met voorbeelden van hergebruik als Fort aan de Nekkerweg (wellness), Fort Nieuwe Steeg (GEOFORT), Fort Voordorp (congres locatie), Fort Bakkerskil (wonen) en Kunstfort Vijfhuizen, leverde dat dan ook voer voor discussie op.

Een onverwacht maar zeer positieve uitkomst van het seminar is dat het er naar uitziet dat we in 2013 het 9e seminar in Nederland gaan organiseren. Na de start van deze bijeenkomsten in 2004 in Uruguay, zijn ze in acht jaar tijd uitgegroeid tot een breed gedragen expertmeeting in Latijns-Amerika (met deelnemers uit Chili, Paraguay, Uruguay, Mexico, Argentinië, Puerto Rico, Spanje, Portugal en dit jaar ook uit Nederland. Met de contacten die wij vanuit Nederland hebben, hopen we het seminar in 2013 verder te kunnen laten groeien met Noord-Amerika, Zuid-Afrika en diverse Europese landen. Eind november beslissen we, samen met de Hollandse Waterlinie, of het haalbaar is om "Holland 2013" tot locatie te maken.
 De belangrijkste les van Rio was misschien wel dat we in Naarden geen strand hebben! Want met een strand als de Copacabana naast je fort haal je vele tienduizenden bezoekers naar Naarden. Laat het zand dus maar aanrukken, Copa-naar-dena!