Mag het een miljoentje minder zijn?

Als je het gisteren uitgekomen advies van de Raad voor Cultuur leest, gaan de culturele instellingen in Nederland zware tijden tegemoet.
Miljoenen bezuinigen in de diverse sectoren en ook de museumsector zal haar steentje bij moeten dragen. Om even bij de musea te blijven, wat het effect van die maatregelen zal zijn is nog onbekend, maar verschraling van het aanbod mag verwacht worden. Miljoenen aan subsidies weghalen bij de musea kan niet zonder gevolgen blijven.
Naast de subsidiekortingen, speelt nog een ander gevaar, de bezuinigingen die de huisbaas van veel musea, de Rijksgebouwendienst, moet doorvoeren. Veel musea zijn gehuisvest in rijksmonumenten in rijksbezit, het Rijksmuseum als meest in het oog springende voorbeeld. Daarnaast zijn dat oa. bijvoorbeeld het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, Huis Doorn, Slot Loevestein, het Muiderslot en ook het Vestingmuseum in vesting Naarden dat als geheel onder de RGD valt.

Welke gevolgen bezuinigingen en veranderend beleid bij de RGD zal hebben is nog niet bekend, maar dat er gevolgen zullen zijn, mogen we gevoegelijk aannemen.
De kortingen aan de subsidiekant zullen moeten worden opgevangen door snijden in de kosten en verwerven van extra inkomsten, of door het maken van rigoreuze keuzes. Hoeveel volkenkundige musea kunnen er zijn? Hebben we twee nationale scheepvaartmusea nodig? Bij de defensiemusea is zo'n clustering al in gang gezet, Land-, Luchtmacht en (deels) Marinemuseum gaan samen in een nationaal defensiemuseum in Soesterberg.
Voor sommige musea zouden de bezuinigingen wel eens een blessing in disguise kunnen zijn. Je kan ook teveel subsidie hebben (hoewel geen museum dat natuurlijk toe zal geven) en teveel geld maakt lui. Als je veel minder gaat krijgen, moet je de boel wel opschudden en een andere, meer ondernemende manier van werken doorvoeren. Je kan wel voor elke tentoonstelling een nieuwe ontwerper inhuren en nieuw tentoonstellingsmeubilair laten maken, of dat de kwaliteit van de tentoonstelling altijd verhoogt en meer publiek aantrekt is nog maar de vraag. En in heel wat kelders van musea liggen pallets met catalogi die bij een expositie gedrukt zijn en nooit verkocht.

Er zullen zelfs instellingen zijn die voordeel kunnen hebben van de bezuinigingen. Musea geheel zonder subsidie of met een zeer geringe bijdrage (Singer Laren, Aviodrome Lelystad bijvoorbeeld) zijn al gewend heel bedrijfsmatig te werken en als de entreeprijzen bij anderen erg oplopen, worden zij relatief goedkoper en aantrekkelijker.
Aan de huisvestingskant spreekt de Raad voor Cultuur van overdracht van eigendom. In eigen beheer kan een museum wellicht efficiënter en beter aansluitend op eigen wensen opereren. Dat is een aspect waar ook het Vestingmuseum mee te maken zou kunnen krijgen. Regionaal en thematisch zouden we daar in kunnen samenwerken; regionaal zijn er vrij veel forten, kastelen en vestingwerken die met gelijksoortige beheer- en onderhoudsvragen zitten en zijn er organisaties die hierin juist veel expertise hebben. Ik denk dan aan de Stichting Herstelling die onderhoud op de forten van de Stelling van Amsterdam doet en bijvoorbeeld de Stichting Stadsherstel Amsterdam.

Wat er de komende maanden ook gaat gebeuren, het zijn boeiende tijden in de cultuursector en wie weet geeft de komende jaren de BV Vestingmuseum wel aandelen uit om het bedrijf te financieren en zijn mergers en acquisities in de museale sector heel normaal geworden! Vijandige overnames deden we overigens eeuwen geleden ook al, maar toen noemden we dat een veldslag of een beleg en werd een stad of kasteel gewoon ingenomen en geplunderd. Interessante vorm van collectieverwerving overigens.