Wat je van ver haalt........

Het nuttige met het aangename vereniging, mooier is er bijna niet! Zo ook deze zomer met een bezoek aan de vestingstad Bitche en museumfort Simserhof in Elzas-Lotharingen.
Via via had ik gehoord van de multimediale tour door de citadel van Bitche en de ondergrondse rit met een treintje door Simserhof en met het oog op de plannen voor een interactieve vestingbeleving in het nieuwe Vestingmuseum leek het me goed eens te gaan kijken wat voor moois de Fransen voor hun bezoekers in petto hadden.
Alsdus togen we met z'n vijven via Trier en Saarbrücken naar Bitche, we waren daarvoor in de ideale bezoekerssamenstelling: gezin met twee volwassenen en drie kinderen van 9, 12 en 15.
De vesting van Bitche (in 1681 ontworpen door de beroemde Franse vestingbouwer Vauban) ligt indrukwekkend bovenop een stevige heuvel midden in het stadje, goed voor heel wat oh's en ah's als je uit de onringende bossen komt aangereden. Meteen door naar de parking en een stevige klim naar de entree. Daar krijgen we allemaal een koptelefoon die via infrarood de verhalen van de vesting aan ons zal brengen. En daar hebben we meteen de eerste tegenvaller te pakken; door de IR aansturing heb je geen enkele controle meer over het verhaal. Automatisch gaat ergens een stem tegen je praten terwijl je net in gesprek met elkaar was. De startpunten van de verhalen lopen ook niet synchroon en zo'n koptelefoon is bovendien behoorlijk heet als het zonnig zomerweer is! Nadat we via de poort de vesting binnen zijn gegaan, vervolgen we de tour in een gebouwtje waar het 'parcours cinematografique' gaat beginnen (wat kunnen de Fransen dat toch veel mooier verwoorden dan "multimedia beleving").
Het blijkt een speelfilm te zijn over het beleg van 1870 (Frans-Duitse Oorlog) waarin Bitche dapper stand hield tegen het Duitse leger, prachtig gemaakt, met veel oog voor detail en met een fors budget gezien het aantal acteurs, de special effects en de kwaliteit van het spel. Maar het is allemaal wel erg heftig! Een bajonetaanval waarbij je in beeld en geluid de bajonetten de buiken in en uit ziet en hoort gaan..........., behandeling van gewonden in de infirmerie waarbij benen worden afgezaagd en in een mand geworpen............ Dat gaat in de hele citadel zo door en niet iedereen trekt dat. De kinderen worden er naar van en ook volwassenen kijken niet allemaal de films uit. Bovendien maakt de insteek van een speelfilm dat je niet meer naar het gebouw en de prachtige ruimten kijkt, maar focust op de filmbeelden. Jammer want de citadel is schitterend gerestaureerd en uitgelicht. In de laatste zaal zie je hoe mooi en indrukwekkend het kan zijn als er alleen de aftiteling loopt, met sfeervolle klassieke muziek en uplights langs de pilaren van de zaal. Weer buiten aangekomen is de rest van de wandeling over de vesting een beetje een anticlimax. De IR gestuurde teksten zijn erg technisch en droog en doen geen gevoel voor de bebouwing ontstaan. Deze methodiek is het dus duidelijk niet voor mij. Het gebrek aan eigen regie van het bezoek breekt de waardering voor deze fantastisch mooie vesting op.

De dag erna gaan we naar fort Simserhof, het op drie na grootste fort van Maginotlinie. Ook hier een innovatieve en indringende beleving: een geautomatiseerd treintje brengt ons door een groot deel van het fort. Ook hier een film, maar omdat die een Polygoonachtige uitstraling heeft (documentair en niet verhalend) benadrukt die juist het fort en de gangenstelsels in plaats daarvan af te leiden. Het geluid in het dak van het treintje, niet via een koptelefoon, en de dynamische verlichting maken de rit sfeervol en toch informatief. Jammer dat met de Franse slag ergens halverwege de rit de taal opeens van Engels naar Duits gaat.
De erop volgende ouderwetse rondleiding te voet door een ander deel van het fort is goed en informatief, maar niet erg vernieuwend of spectaculair (hoewel dat natuurlijk ook niet altijd hoeft). Wel zijn we erg onder de indruk van het fort waar zo'n 876 man maandenlang op zo'n 30 meter diep onder de grond, op een terrein van bijna 45 hectare in een stelsel van kilometers lange gangen, woonden en werkten. Alle installaties, bedden, keukens en kookgerei, ziekenboeg, en dergelijke zijn nog compleet aanwezig en in prima staat wat het gevoel van hoe het moet zijn geweest om in zo'n fort geplaatst te zijn behoorlijk versterkt.

We hebben zelfs na de rondleiding van anderhalf uur al last van de "beton-blues" waar de militairen in de Maginotlinie last van kregen door het gebrek aan zonlicht en frisse lucht! Ook in Simserhof is duidelijk veel geld gestopt en dat vertaald zich in een bijzondere bezoekervaring.

Toch is voor mij duidelijk geworden dat niet alles wat je van ver haalt ook echt lekker hoeft te zijn. Zo'n bezoek laat soms juist heel duidelijk zien wat je niet moet willen..............

Geschiedenis in de maak: nu nog collectievorming

Ik reed zojuist naar huis en op de afslag Haarlem-Zuid zag ik uit mijn ooghoek een platgereden Vuvuzela op de vluchtstrook liggen. Vast door een teleurgestelde fan uit het raam van z'n auto gegooid. Symbolischer kan bijna niet na een maand waarin voetbal het leven leek te beheersen, de 'historische' finaleplaats 32 jaar na Argentinië en de teleurstellende nederlaag waarin de geschiedenis die geschreven leek te gaan worden in de knop werd gebroken.
Of je nou een liefhebber van voetbal bent of niet, de afgelopen maand en de manier waarop Nederland met het spelletje omgaat de laatste jaren zijn zeker museumwaardig. Er is meer dan voldoende fysiek materiaal om het beeld van de Nederlandse samenleving in het begin van de 21e eeuw vast te leggen. Mooie samenloop van omstandigheden waarin de recente verkiezingen een protest tegen de multi-culti samenleving laten zien en een maand later een multi-culti elftal enthousiasme in zo goed als diezelfde Nederlanders los weet te maken.



De Oranje gekte met alle bijbehorende spullen (Bavaria jurkjes, Pletterpetten, Vuvuzela's, Leeuwenhosen, Beesies, Brulshirts) heeft waarschijnlijk deels een oorsprong in de commercie die deze zaken inzet als reclamedragers, maar als het publiek er niet ontvankelijk voor was, zou het niks geworden zijn.
Ook de (inmiddels) beroemde Oranjefans "de Indiaan" en "de Generaal" zijn een soort iconen geworden.
Prima beelden en objecten om museaal vast te leggen. Alleen, waar? De Voetbal Experience in Middelburg? De Olympische Experience in het Olympisch Stadion in Amsterdam? Het Nationaal Historisch Museum? (waar dat ook mag komen).

Jammer genoeg besefte ik me dit alles pas een kilometer of wat verderop. Morgen nog maar eens kijken of hij er nog ligt en of ik de Vuvuzela van de vluchtstrook durf te halen!

Schaken, Scrabble en Dammen

Het mooie van zo'n middelklein museum is dat het schaken en schakelen is, van Dammen naar Schaken en van klein naar groot, soms allemaal op een ochtend. Het ene moment zit je bij de Wethouder om te praten over toeristisch beleid, een half uur later sta je met Willem van de Technische Dienst bij de Eerste Hulp omdat hij met een moker van drie kilo op z'n vingers heeft geslagen!
Met de Hollandse Waterlinie praat je over de liniebrede structuur die na het opheffen van het Projectbureau Waterlinie opgezet moet worden door de forten zelf, een vrijwilliger spreek je aan op zijn weinig gastvrije opmerking tegen gehandicapte bezoekers.
Bij de Museumvereniging praat je mee over experimenten om meer kinderen naar musea te halen, voor het eigen museum bestel je een watertafel waaraan kinderen met water in een Waterlinielandschap kunnen spelen en ontdekken.

Is dat nou een keuze? Of brengt het soort museum dit met zich mee? Ik vrees het laatste en ik hoop het eerste ;-)

Gespreksleider, een vak apart

Leuk om aan een forumdiscussie over de Oude Hollandse Waterlinie deel te nemen denk je dan. Een dag in het Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum in Schoonhoven over de toekomst van de OHWL. In het forum een voorzitter van een historische vereniging, de city manager van Schoonhoven en een medewerkster van het projectbureau OHWL.
Het thema van de discussie is het vermarkten van de OHWL en hoe dat het beste aan te pakken.

En dan blijkt hoe belangrijk een goede dagvoorzitter of gespreksleider is! Er staat voor de discussie een half uur (al niet teveel met vier deelnemers, maar goed). Alleen al het voorstelrondje snoept daar zo 10 - 12 minuten af door de eindeloze verhalen van de man van de historische vereniging en de city manager. De gespreksleider staat erbij en kijkt er stilzwijgend naar.
In de discussie zijn de vragen goed, maar de antwoorden raken niet of nauwelijks aan het onderwerp en gaan vooral over hoe goed Schoonhoven de historische binnenstad heeft aangepakt. De gespreksleider grijpt niet in.
Er volgen reacties uit de zaal waarbij niet relevante stokpaardjes bereden worden. De gespreksleider geeft hen alle tijd voor deze monologen.

Even overweeg ik het forum te verlaten, maar dat wil ik noch de organisatie, noch het Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum aandoen. Ik verbijt me maar en hoop dat de rest van de dag meer inhoud heeft (wat gelukkig ook zo is) en dat ze een volgende keer een strakkere gespreksleider inhuren!

Meedoen of niet meedoen, dat is de vraag!

Merkwaardig hoe de museummens soms beslissingen neemt, gevoel en ratio niet altijd in balans zijn in de besluitvorming.

Mooi voorbeeld is een tweetal activiteiten waarover recentelijk besloten moest worden of we er als museum aan mee willen werken of niet: de "Dag van de Mantelzorg" en "Oktober Kindermaand 2010". Zo op het eerste gezicht beiden loffelijke ondernemingen; de "Dag van de Mantelzorg" wil alle mantelzorgers in de regio Gooi- en Vecht een leuke dag bezorgen om hen te bedanken voor de inzet voor familie, vrienden of kennissen bij ziekte en zorg. "Oktober Kindermaand 2010" wil cultuur en cultureel erfgoed heel laagdrempelig onder de aandacht brengen bij kinderen en hun ouders door in die maand verschillende activiteiten aan te bieden en gratis entree voor de kinderen.

Voor beide activiteiten moet veel georganiseerd worden, kosten veel tijd en zelfs geld en leveren (zakelijk gezien) weinig op. Toch doen de forten in de regio van harte mee aan de "Dag van de Mantelzorg" en hebben de Kindermaand laten schieten.
En dat zit 'm in de manier waarop de achterliggende organisaties de forten en kastelen benaderen! "Dag van de Mantelzorg" kwam voort uit een vraag van iZovator, een innovatieplatform voor de zorg, of het Vestingmuseum mee zou willen werken aan en meedenken over zo'n "Dag voor de Mantelzorg". Door zo'n vraag bij het museum (en later de forten en kastelen in de regio) neer te leggen en ons mee te laten denken in het ontwikkelen van "de Dag" is het een beetje 'onze Dag' geworden.
"Oktober Kindermaand" kwam daarentegen met een verhaal dat ons deed denken aan een oekaze. We 'moesten' van alles organiseren, die activiteiten zelf betalen, ook nog werk in de publiciteit steken en moesten dan de kinderen die op "de Maand" afkwamen gratis entree geven. Het staat hier wat kort en simpel misschien, maar dat gevoel overheerste wel bij de presentatie van "de Kindermaand" aan de forten. En dan gooien de forten dus de kont tegen de krib en doen niet mee! Jammer voor de kids misschien (hoewel, we organiseren allemaal al heel wat leuke kinderactiviteiten en zo duur zijn we nou ook weer niet) maar de Mantelzorgers hebben dit jaar voorrang. Ik hoop dat we een superdag voor hen kunnen verzorgen op 10 november.

Het is dus heel simpel toch weer de toon die de muziek maakt, hoe goed je doel ook is.

Het museum en de boerka

Hoe gaan musea om met bezoekers in een boerka? Vorige week was er een groep in het Vestingmuseum voor een rondleiding waarvan één van de deelnemers een boerka droeg. De betreffende rondleidster had daar geen probleem mee en heeft de rondleiding gewoon gedaan, maar een andere rondleidster gaf aan de rondleiding dan niet te willen doen: geen gezichtscontact, onvoldoende interactie mogelijk en niet duidelijk wie je voor je hebt. Zij zou de groep weigeren.

We hebben nu binnen de staf afgesproken dat de individuele rondleider (en dat zijn allemaal vrijwilligers) zegt of hij/zij zo'n groep wel of niet wil rondleiden waarbij de groep zelf de keuze heeft de boerkadraagster eventueel buiten de rondleiding te houden of zelfstandig door het museum te gaan.

Ik ben wel benieuwd of andere musea, theaters en culturele instellingen hier ervaring mee hebben of een beleid voor hebben.

Lokale samenwerking

Het is zo voor de hand liggend en toch hebben de drie (vier) cultuurinstellingen van Naarden elkaar pas na jaren weten te vinden. De Grote Kerk, het Comeniusmuseum, het Vestingmuseum en het Weegschaalmuseum (in oprichting).
Je sprak elkaar wel eens, zag elkaar bij gemeentelijk overleg, openingen van exposities en nog zo wat van die zaken, maar echt samenwerken.......... nee, dat deden we niet.
Wat nu precies voor die verandering heeft gezorgd weet ik eigenlijk niet, waarschijnlijk de maandelijkse ondernemerslunches die we de afgelopen maanden met het Naardense bedrijfsleven hebben gehad. Daar spraken we elkaar langer, over city marketing, de identiteit van Naarden en welke evenementen er dit jaar in de Vesting gehouden zullen worden.

Tijdens die lunches merkten we een behoefte aan een simpele, sobere maar chique stadsplattegrond om de bezoekers aan Naarden te laten weten wat er nog meer in de Vesting te doen is en te zien is. Niet zo'n kaartje vol met advertenties voor Hondenknipsalon "Waf", snackbar "De vette hap" en makelaarskantoor "Het Gouden Huis" om de zaak betaalbaar te maken maar een plattegrond die past bij de sfeer en uitstraling van Naarden Vesting. Uit het gemeentelijk stimuleringsfonds voor promotie en evenementen kregen we een bijdrage en met goeie vormgevers kwam er een mooi plattegrond tot stand.

Ondanks wat omissies (oeps: paar zaken in de vesting vergeten) is de plattegrond goed ontvangen en vliegt schijnbaar de winkels uit.

En...... beter nog, de samenwerking smaakt naar meer! Gevieren kijken we welke activiteiten, promotie, koppelverkoop, arrangementen en ander leuks we kunnen bedenken en ontwikkelen voor dit maar vooral ook voor komend seizoen.
Vanuit het Bezoekerscentrum Naarden in de Utrechtse Poort (te openen in april 2011) kunnen we ons als gezamenlijke cultuurinstellingen van Naarden goed promoten en Naarden is klein en compact genoeg om de liefhebbers langs al die cultuurdeuren te leiden. Waar een goeie lunch al niet goed voor is!